Tekstil sanayi, imalat sanayi içerisinde yer alan en uzun ve
kompleks endüstriyel zincirlerden birisidir.
1- giyim
2- ev
tekstilleri
3-
endüstriyel kullanım
olmak üzere üç temel nihai kullanım alanından doğan bir
talebe sahip olan, KOBİ’lerin hakim olduğu ve alt sektörlere parçalanmış
heterojen bir sektördür.
Çıkan Atıklar ve Bertaraf İşlemleri
Tekstille ilgili üretim birimlerinde; parça kumaş, ilmar
(iplik atıkları), şilte (pamuk balyalarında kullanılan kaneviçe), elyaf atığı,
pamuk tozu, üstübü ve kadife tozu gibi endüstriyel katı atıklar oluşmaktadır.
Üretim birimleri bu katı atıkların bir kısmını geri dönüşüm
için hurdacılara satmakta, bir kısmını da çöpe atmakta veya yakmaktadırlar.
Parça kumaş ve üstübüler büyük oranda geri kazanılırken iplik fabrikası
atıkları, özellikle telef yakılmakta veya çöpe atılmaktadır. Kadife tıraş
tozunun beyaz olanı tutkal yapımında ve banknotlarda kullanılırken, renkli
olanları atılmaktadır.
Tekstil ambalaj, ambalaj sanayinde genel olarak torba, çuval
gibi formlarda kullanılmaktadır. Tülbent, file, kanaviçeler de yaygın olarak
kullanılan ambalaj malzemeleridir.Tekstil ürünleri; oksijen girişine, su ve karbondioksit çıkışına izin verdiği
için özellikle tarım ürünlerinin ambalajında kullanılır.Ayrıca ambalajlamada
kullanılan halat, urgan, rafya, sicim, ip gibi malzemeler de tekstil ürünleri
arasında yer almaktadır.Geri kazanılmış tekstil ambalajlarından dolgu ve
yalıtım malzemesi olarak yararlanılabilmektedir.
Tekstil atıkları üç ana grup altında toplanabilir.
1-Suni ip
fabrikalarından çıkan atıklar,
2-Tekstil
imalatı atıkları,
3-Tüketicilerin
tekstil atıklarıdır.
Tekstil atıkları hurdacılar tarafından toplanıp şekil ve
tiplerine veya karışımlarına göre sınıflandırılır. Ardından bu atıklar
tiftikleme makinesine atılırlar. Bazı tekstil atıklarından keçe ve temizlik
aracı yapılabilmektedir. İplik atıkları doğal hammaddelerle karıştırılarak
prosese yeniden sokulabilir. Naylon, polyester gibi termoplastik lifler içeren
tekstil atıkları eritme ve yumuşatma işlemiyle plastik kısım alındıktan sonra
geri dönüştürülebilir.
Tekstil yan sanayinde kullanılan ürünler; Ana ürünler,
Düğme, Fermuar, Çıt çıt, Rivet ve Cırt bant (Tekstil bandı)’ dır. Bu ürünlerin
atıklarının ayrı ayrı geri kazanım prosesleri vardır.
Tekstil atığı oluşturan üretim birimleri genelde bunları
ayrı toplayıp tekstil hurdacılarına veya tekstil atığı işleyen fabrikalara
satmaktadırlar. Yapılan bu işlem doğrudur. Ancak oluşan her atığı satmak yerine
tesis içerisinde değerlendirme yoluna da gidilmelidir. Dokuma ve giyim üretim
dalında kumaş dokuma, nakış ve dikim işlerinden çıkan tekstil atıkları parça
halinde olduğu için değerlendirilmektedir. Ancak iplik üretiminde atık olarak
çıkan telef pek değerlendirilmemekte, genelde yakılmaktadır. Bu tür atıkları
değerlendiren ve yeniden kullanılabilir hale getiren fabrikalar bulunmaktadır.
Oluşan telefler buraya satılmalıdır. İplik fabrikalarında telef atığı oluşturmamak
için tarak makinesi garnitür telinin sık sık temizlenmesi ve zaman zaman
değiştirilmesi de gerekmektedir.
En büyük tekstil geri
dönüşümü olarak artık kumaşı ya da işlenmiş hali olan keçeyi gösterebiliriz.
Tekstil sanayindeki en temel sorun atılan su miktarının fazlalığı ve onun
taşıdığı kimyasal yük ile ilgilidir. Diğer önemli sorunlar ise;
Kaynaklar:
http://www.iso.org.tr/tr/Documents/Cevre/WEB%20TEKSTIL%20SEKTORU%20CEVRE%20YONETIMI%20SUNUM.pps
http://www.eng.deu.edu.tr/fenmuh/s2/4/2-4.htm
http://www.suleymandeveci.com/arsiv/cevre/tekstilatiklarinincevreyeetkisi.pdf
Sakarya Üniversitesi Atıkların Değerlendirilmesi Ders Sunumu,
H.Uçar, Ş.Üstün, A. Aslan, D. Keçecioğlu
|
